Καλωσήρθατε στο website μας
ΕΛ   EN

Βιταμίνες και Χορτοφαγία, μέρος 1ο

Δημοσιεύτηκε στην κατηγορία Άρθρα

Σε αυτό το άρθρο θα γίνει μια πρώτη αναφορά σε βασικές γνώσεις σχετικά με τις βιταμίνες (σε επόμενα άρθρα θα αναφερθούμε εκτενέστερα για κάθε βιταμίνη) και θα αναδειχθεί η σημασία τους στον ανθρώπινο οργανισμό. Έχουν γραφτεί εκατοντάδες χιλιάδες άρθρα μαζί με επιστημονικά συγγράμματα και άλλες τόσες τηλεοπτικές εκπομπές έχουν προβληθεί σε ένα από τα κορυφαία θέματα στο χώρο της υγείας και δεν είναι άλλο από τις βιταμίνες. Υπάρχει μια γενική παραδοχή που αναφέρει ότι ο μέσος δυτικός άνθρωπος καταναλώνει τροφές, χωρίς την ιδία στιγμή να έχει ιδέα τι τρώει αλλά και γιατί το τρώει. Δυστυχώς αγνοεί την βασική αρχή που θα έπρεπε να στηρίζεται για την διατροφή του και αυτή δεν είναι άλλη από την θρέψη και την αποτοξίνωση των κυττάρων του. Τα διατροφικά συμπληρώματα έχουν κατακλύσει το χώρο της αγοράς (ο αρθρογράφος είναι υπέρ τις ελεγχόμενης χρήσης τους, ποσοτικά και ποιοτικά), αγνοώντας  όμως ο καταναλωτής  άλλη μια βασική αρχή που λέει ότι οι βιταμίνες απορροφούνται καλύτερα μέσω της διατροφής. Συνεπώς κανένα μαγικό δισκίο ή χάπι δεν θα καταφέρει να χωρέσει όλες τις ευεργετικές ιδιότητες των τροφών, πόσο μάλλον φρέσκων φρούτων και λαχανικών.

Επιπλέον να μην ξεχνάμε ποτέ αυτό που τόνισε με έμφαση κάποτε ο πατριάρχης της Βιοχημείας Fritz Albert Lipmann (βραβείο Νόμπελ Ιατρικής για την ανακάλυψη του συνενζύμου Α και το ρόλο του στη διατροφή) ότι:  <<Οι γιατροί και οι διατροφολόγοι αρέσκονται να γράφουν συνταγές για βιταμίνες σε εκατομμύρια ανθρώπους, αλλά χρειάζεται πολύ καλή γνώση της βιοχημείας για να κατανοήσουμε το που χρειάζονται και πως τις αξιοποιεί ο οργανισμός>>.

 

Οι Βιταμίνες (λατινικό vita <ζωή> + αμίνη <αζωτούχες οργανικές ενώσεις>) είναι οργανικές χημικές ενώσεις, οι οποίες είναι απαραίτητες για να ρυθμίζουν τις χημικές αντιδράσεις στον μεταβολισμό σε όλο του το φάσμα και παράλληλα σε συνεργασία με τα ιχνοστοιχεία & τα μέταλλα να μας χαρίζουν υγεία, ζωτικότητα, ευεξία και φυσιολογική ανάπτυξη.

Ο ανθρώπινος οργανισμός δεν έχει την δυνατότητα να συνθέτει σε επαρκείς ποσότητες κάποιες βιταμίνες ή κάποιες άλλες αδυνατεί να τις συνθέτει, συνεπώς η καθημερινή τους λήψη είναι αναγκαία.  Δεν διακρίνονται για την θερμιδική τους αξία, αλλά έχουν μεγάλη βιολογική σημασία καθώς παίζουν σημαντικό ρόλο στη δημιουργία των ενζύμων (απαραίτητα για κάθε βιοχημική αντίδραση στον οργανισμό), πράγμα που σημαίνει ότι έλλειψη μιας βιταμίνης προκαλεί επιπλοκές στη μεταβολική ισορροπία του οργανισμού.  Οι βιταμίνες λειτουργούν επίσης σαν πρόδρομοι για την σύνθεση του συνενζύμου Α (βασικό μόριο του μεταβολισμού για την σύνθεση και την οξείδωση των λιπαρών οξέων), δρουν ως βιολογικά αντιοξειδωτικά (προστατεύουν από οξείδωση) και είναι απαραίτητο εργαλείο για την διάσπαση των μακροθρεπτικών συστατικών (υδατάνθρακες, λίπη και πρωτεΐνες) σε ενέργεια.  Η σωστή απορρόφηση ασβεστίου, φωσφόρου και σιδηρού επηρεάζεται από την παρουσία κάποιων βιταμινών ( D και C αντίστοιχα) .Οι <εξωγενείς τοξίνες> αλλά και οι τοξίνες που παράγει ο ίδιος ο οργανισμός ως υποπροϊόντα του μεταβολισμού κρίνουν  απαραίτητη τη πρόσληψη συγκεκριμένων βιταμινών (φολικό οξύ- βιταμίνη C και βιταμίνες συμπλέγματος Β)  για να λάβει μέρος η αποτοξίνωση στο ήπαρ.

 

Βασικοί παράγοντες  που παίζουν ρόλο στη καθημερινή μας πρόσληψη σε βιταμίνες είναι η ηλικία, το φύλο , το βάρος, η καθημερινή δραστηριότητα και περιβαλλοντικοί παράγοντες.  Η πρόσληψη βιταμινών σε πολλές περιπτώσεις κρίνεται ελλιπής ή οριακή για διαφόρους λόγους. Σημαντικό εμπόδιο σε αυτή τη περίπτωση αποτελούν τα ραφιναρισμένα προϊόντα αλλά επίσης και διατροφικές συνήθειες που περιλαμβάνουν συμπυκνωμένες πρωτεΐνες (ζωικής προέλευσης) και κορεσμένο λίπος (κυρίως από ζωικά προϊόντα). Σε άλλες περιπτώσεις όπως αυτή της χρήσης φαρμάκων (π.χ αντιβιοτικά), επηρεάζεται η εντερική χλωρίδα με αποτέλεσμα να υπάρχει ελλιπή τροφοδοσία βιταμινών ή δυσκολία στη παραγωγή βιταμινών του συμπλέγματος Β (από την ίδια την χλωρίδα του εντέρου) που οδηγεί σε δυσλειτουργία στο μεταβολισμό της γλυκόζης, ορμονικά και νευρολογικά προβλήματα  . Όσον αφορά την εντερική χλωρίδα άλλος ένας ανασταλτικός παράγοντας  που την επηρεάζει είναι οι τροφές ζωικής προέλευσης με αποτέλεσμα να μειώνουν την βιοδιαθεσιμότητα των βιταμινών. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι δύσπεπτες ζωικές πρωτεΐνες καταστρέψουν το γαστρεντερικό με αποτέλεσμα την δυσβίωση, που είναι η καταστροφή της χλωρίδας και η ανάπτυξη παθογόνων. Κλασσικό παράδειγμα άτομα, φανατικά κρεατοφάγοι, με σιδηροπενική αναιμία, τα οποία λόγω του μη υγιούς γαστρεντερικού και της ελλιπής  βιταμίνης C (υποχρεωτική για την χρήση του σιδήρου στον οργανισμό) δεν απορροφούν σίδηρο στο μέγιστο αλλά ούτε τον μεταβολίζουν. Έτσι μπαίνουν σε ένα φαύλο κύκλο με ακόμα περισσότερη κατανάλωση κυρίως κόκκινου κρέατος που δεν φέρνει ούτε τα επιθυμητά αποτελέσματα αλλά πολλές φορές οδηγεί και σε επιπλέον ζημιές τον οργανισμό.

 

Μια διαφορετική περίπτωση απώλειας βιταμινών έχει να κάνει με το μαγείρεμα. Οι ψηλές θερμοκρασίες κατά την παρασκευή τροφίμων τείνει να ελαττώσει ή ακόμα και να καταστρέψει εντελώς τις ποσότητες των βιταμινών με αποτέλεσμα να υπάρχει χαμηλή βιοδιαθεσιμότητα.

 

 Οι Βιταμίνες χωρίζονται σε 2 κατηγορίες βάσει διαλυτότητας, στις  1) Υδατοδιαλυτές (βιταμίνη C & βιταμίνες του συμπλέγματος Β) και στις 2) Λιποδιαλυτές (Α-D-E-K):

Οι Υδατοδιαλυτές  στο κομμάτι του μεταβολισμού πραγματεύονται με βιοχημικές αντιδράσεις για μεταφορά ενέργειας, η απορρόφησή τους σαφώς και είναι πολύ ποιο εύκολη συγκριτικά με τις λιποδιαλυτές  και δεν αποθηκεύονται επαρκώς στον οργανισμό παρά σε ελάχιστες ποσότητες στους ιστούς  συνεπώς τα συμπτώματα από την έλλειψή τους είναι αισθητή και σε σύντομο χρονικό διάστημα (κούραση, έλλειψη ενεργητικότητας και άγχος).

Ας δούμε τώρα την ονοματολογία  και κάποια από τα σημαντικά τους οφέλη:

Βιταμίνη C L-ασκορβικό οξύ ενίσχυση ανοσοποιητικού, απορρόφηση σιδήρου, αντιγηραντική δράση, καταπολέμηση φλεγμονών, σωστή κυκλοφορία αίματος, ψυχική υγεία

Βιταμίνη Β1θειαμίνη βοηθάει στην ομαλή λειτουργία του πεπτικού, καρδιαγγειακού και νευρικού συστήματος

Βιταμίνη Β2ριβοφλαβίνη βοηθούν στη διάσπαση των μακροθρεπτικών στοιχείων (πρωτεΐνες, λίπη και υδατάνθρακες), φυσιολογική λειτουργία νευρικού συστήματος, προστασία από οξειδωτικό στρες, υγιές δέρμα, φυσιολογική κατάσταση ερυθρών αιμοσφαιρίων

Βιταμίνη Β3 Νιασίνη, σημαντική για την υγεία του δέρματος, του πεπτικού και της ψυχικής υγείας

Βιταμίνη Β5Παντοθενικό οξύ βοηθά στη παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων, ορμονών & κυτταρικής ενέργειας

Βιταμίνη Β6 Πυριδοξίνη βοηθά στο μεταβολισμό πρωτεϊνών και λιπών, σχηματισμό αιμοσφαιρίνης, παραγωγή αντισωμάτων, υγιές νευρικό σύστημα και εγκέφαλος

Βιταμίνη Β7Βιοτίνη  ισχυρά μαλλιά και τρίχα, υγιής εγκυμοσύνη, μείωση της γλυκόζης στο αίμα

Βιταμίνη Β9 Φυλλικό οξύ σημαντικό για την παραγωγή και συντήρηση νέων κυττάρων (μεταβολισμός DNA), παραγωγή αιμοσφαιρίων, μείωση κόπωσης, μεταβολισμό ομοκυστεΐνης (υψηλά επίπεδα διατρέχουν κίνδυνο για στεφανιαία νόσο και νευρολογικές διαταραχές)

Βιταμίνη Β12 → Κυανοκοβαλαμίνη σωστή λειτουργία νευρικού συστήματος, σωστός σχηματισμός ερυθρών αιμοσφαιρίων.

 

Οι Λιποδιαλυτές εξαρτώνται από τα διατροφικά λιπαρά για την μέγιστη απορρόφησή όπως επίσης και την μεταφορά τους. Απορροφούνται από τον γαστρεντερικό σωλήνα και συνήθως αποθηκεύονται στο ήπαρ και στους λιπώδεις ιστούς λόγω του ότι δεν αποβάλλονται από τον οργανισμό. Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να τονιστεί πως η υπερκατανάλωση τους κυρίως από διατροφικά συμπληρώματα μπορεί να οδηγήσουν σε τοξικά επίπεδα (υπερβολική λήψη βιταμίνης Α από ζωικά προϊόντα και βιταμίνη D).

Ας δούμε τώρα την ονοματολογία  και κάποια από τα σημαντικά τους οφέλη:

Βιταμίνη Αρετινόλη σωστή λειτουργία όρασης, σωστή ανάπτυξη επιθηλιακών ιστών και οστών

Βιταμίνη Dκαλσιφερόλη απαραίτητη για την σωστή αφομοίωση του ασβεστίου και φωσφόρου στα οστά και το αίμα, υγιή ανάπτυξη δοντιών

Βιταμίνη Eτοκοφερόλη αντιοξειδωτικό, υγιής επιδερμίδα, αντιγηραντική, προστασία ερυθρών κυττάρων,

Βιταμίνη Κ φυλλοκινόνη σωστή λειτουργία ήπαρ και την πήξη του αίματος.

 

Η αναζήτηση της σύνθεσης των τροφών φέρνει ολοένα και περισσότερα στοιχεία στο φως όσον αφορά τα  <μυστικά> της ζωής και της υγείας. Με την πρόοδο της επιστήμης έχουν πάψει να είναι γρίφος σε μεγάλο βαθμό τα συστατικά των τροφών που επηρεάζουν ριζικά όλους τους φυσιολογικούς μηχανισμούς που συμβάλλουν στη μακροζωία και την καλή υγεία. Η επιστημονική κοινότητα δίνει επιπλέον βαρύτητα  στα <φάρμακα των τροφών> τα οποία δρουν σαν μόνιμα αντίδοτα στη κυτταρική βλάβη, δηλαδή την ασθένεια. Πολλά ερευνητικά κέντρα πλέον αρχίζουν να κατανοούν τον τρόπο με τον οποίο οι τροφές και τα συστατικά τους ασκούν αρνητική επίδραση στις ασθένειες σε κυτταρικό επίπεδο. Συνεπώς το πάντρεμα των βασικών μηχανισμών της ασθένειας με την θεραπευτική δραστηριότητα των τροφών προσδίδουν στο <φάρμακο της τροφής> νέα ισχύ και ζωτικότητα.

 

Σε επόμενο άρθρο θα γίνει αναλυτική παρουσίαση στη σύνθεση των τροφών με τις εκάστοτε βιταμίνες και πως μπορούμε να ακολουθήσουμε μια ισορροπημένη χορτοφαγική διατροφή με πληρότητα στα θρεπτικά συστατικά (στη προκειμένη βιταμίνες). Μέχρι τότε προσπαθήστε να βάζετε χρώμα στα πιάτα σας και να μην ξεχνάτε πως <<η τροφή σας είναι το φάρμακό σας>>…

 

Μπρακούλιας Γεώργιος

BSc Biological Sciences (University of Coventry, UK)